Een inspirerend leerklimaat, hoe bereik je dat? Tien tips

  • Het organiseren van het leerproces ligt aan de basis van goed presterende organisaties;
  • Tien dingen die je hierover van een inspirerende kleuterschool kan leren.

Twee meisjes op een kleuterschool in Gent zijn uiterst geconcentreerd bezig. De één leert de ander veters strikken. Samen laten ze vol trots de juf het resultaat zien. Het jongste kind kan nu veters strikken. De ander is er in geslaagd om uit te leggen hoe je dit doet. Beiden worden voor dit resultaat beloond. Het meisje dat nu kan strikken krijgt een plaatje met een veter, deze plakt ze op een leeg bloemblaadje van een grote bloem met haar foto in het hart, die aan de muur hangt van het klaslokaal. De ander mag het plaatje ‘veterstrikken’ juist van haar bloem, die al helemaal gevuld was, weghalen. Zo verwerft ze weer een open plek om een nieuwe vaardigheid te leren. De kinderen regelen onderling wat  ze van en aan wie willen leren. De juf grijpt alleen in als het haar gevraagd wordt, of als zij merkt dat het leren stagneert.

Deze kinderen krijgen les in een zeer uitgekiend systeem, dat er helemaal op gericht is de leerprestaties van de kinderen optimaal te ontwikkelen. Bovenstaand voorbeeld is maar één van de vele methoden die worden gehanteerd. Leren is leuker, efficiënter en effectiever als de kinderen niet alleen van de juf, maar ook van en aan elkaar leren. Dat is een van de hoofdprincipes van deze aanpak. Het systeem is verder gebaseerd op plezier in leren, vrijheid binnen kaders en leren samen te leven en –werken. De visie van de school om kinderen te helpen zich optimaal te ontwikkelen als lerend mens is de basis van waaruit alles is georganiseerd.

Het bezoek aan de school was onderdeel van een congres over groei en ontwikkeling van organisaties. Maar wat  kunnen organisaties dan leren van deze kleuterschool? Wij kwamen met elkaar tot de volgende tien inzichten:

1. Stimuleer zo veel als mogelijk het leren van elkaar. Van elkaar leer je sneller en meer. Peers spreken elkaars taal en begrijpen beter waar de ander vastloopt en hoe je dit kan doorbreken. Bovendien snijdt het mes aan meer kanten. De kinderen in deze kleuterschool leerden in deze structuur naast de vaardigheden als veters strikken ook andere heel belangrijke zaken als uitleggen, je verplaatsen in de ander, hulp vragen en bijvoorbeeld initiatief nemen.

2. Creëer structuren die het gewenste gedrag stimuleren. Systemen en structuren hebben invloed op het gedrag en de cultuur. In organisaties zie je vaak foute structuren ontstaan. Foute structuren brengen haantjesgedrag, fouten verbergen of middelmatigheid teweeg. De structuren in deze school stimuleren daarentegen nieuwsgierigheid, plezier in presteren, openheid, samenwerken, resultaatgerichtheid en respect voor verschil. Als je het aantrekkelijk en vanzelfsprekend maakt om het goede te doen scheelt dat een hoop tijd en energie om toezicht te houden, te corrigeren of te motiveren.

3. Maak je eigen definitie van succes. Deze school definieert succes breder dan een cito-score en ‘geen gedoe in de in klas’, zoals veel traditionele scholen wel zullen doen. Ze hebben een duidelijke visie waar ze voor staan. Ze helpen het kind zichzelf te ontdekken als ‘lerend mens’ in de maatschappij, en dat maakt het leerkrachtenteam ook creatief om continue te verbeteren en te vernieuwen in de richting van hun doel.

4. Vrijwilligheid, maar geen vrijblijvendheid. Een radijsje gaat niet harder groeien als je er aan trekt. Leren gaat het snelst en effectiefst als je er gemotiveerd voor bent. De kinderen hebben een groot deel van de tijd de vrijheid om zelf hun tempo te kiezen, en te regelen wat ze van en aan wie willen leren. Maar de juf heeft wel duidelijke leerdoelen en grijpt wel in als het leren stagneert. De gehanteerde methodes geven haar inzicht in de voortgang per kind. En ze gaat actief op zoek waarom het kind bepaalde leerervaringen vermijdt of er niet verder mee komt, en ze kijkt wat ze kan doen om dit te doorbreken.

5. Maak prestaties zichtbaar. De kinderen worden enorm gestimuleerd door het letterlijk zichtbaar maken van hun prestaties. In het bovenstaande voorbeeld waren de kleuters er trots op hun bloem steeds verder te laten groeien met nieuwe plaatjes die stonden voor verworven vaardigheden. In andere voorbeelden die we op de school zagen was het een tentoonstelling, een presentaties of werkstuk over wat de kinderen over een bepaald onderwerp geleerd hadden, of een collage met ‘hoogtepunten’ uit het jaar. Een belangrijk voordeel voor de juf is dat ze ook heel precies van ieder kind weet wat het nu kan, en hoe het kind leert.

6. Aandacht voor emoties. Als je boos, bang of verdrietig bent kan je niet leren. Het is dus in het grootste belang dat er in de school geleerd wordt hoe je met deze gevoelens omgaat. In sociale vaardigheidgesprekken wordt de kinderen geleerd over hun gevoelens te spreken en om vreedzame oplossingen te vinden voor hun conflicten. De leerkrachten zijn er in getraind om ook buiten deze gesprekken om een kind te coachen als het belemmerd wordt door negatieve emoties. Door de wijze waarop het leerproces is ingericht, waarin kinderen zelf veel kunnen organiseren, hebben ze ook tijd voor deze individuele aandacht, als dat nodig is.

7. Gerichte en gedoseerde aandacht van de leiding. De leerkrachten doen niet te veel en niet te weinig. Door de wijze waarop het leerproces is ingericht hoeven ze vaak pas in actie te komen als de kinderen er zelf om vragen. Maar de leerkracht heeft ook genoeg handvatten om in te schatten of, ook als het kind er zelf niet om vraagt, er toch extra actie nodig is, dankzij de vele, vaak ingenieuze wijzen, waarop leerprestaties inzichtelijk zijn gemaakt. De energie van de leerkracht wordt zo optimaal benut. Het geeft de kinderen bovendien ook meer zelfvertrouwen. Ze worden niet overstelpt met ongevraagde adviezen, en krijgen de kans om zelf hun stijl van leren te leren kennen.

8. Neem alleen de beste mensen aan. De directrice van de school vertelde hoe belangrijk het voor de school was dat de leerkrachten de visie van de school dragen, en hier ook aan bij willen dragen. Een belangrijke kwaliteit van deze leerkrachten moet zijn dat ze zelf ook bereid zijn continue te leren. Ze moeten in staat zijn het leerproces te bewaken door de structuren te hanteren en hier ook weer soepel mee om te gaan. Ze moeten kunnen denken in mogelijkheden en zowel op groepsniveau als op individueel niveau zien wat er nodig is.

9. Benadruk het positieve. Alle inspanning van de leerkrachten was gericht op het stimuleren van de mogelijkheden van het kind en niet op het benadrukken wat het nog niet kan. Ze helpen het kind te ontdekken wie het is als lerend en zich ontwikkelend mens.

10. Hanteer trots en plezier als prestatie-indicatoren. Kinderen vinden leren en presteren leuk. Als de kinderen geen trots en plezier meer uitstraalden was dat voor de leerkracht een belangrijk signaal dat er iets mis was. Wij vroegen ons af: Zou het juiste klimaat om te presteren in organisaties ook niet zo eenvoudig gemeten kunnen worden?

© Marjan Hoogendijk, 2006

Het bezoek aan deze school vond plaats tijdens de leerroute ‘Looking for the Grail’ van het EOQ-congres (European Organisation of Quality) in mei dit jaar in Antwerpen. Een congres dat uitblonk door de innovatieve leervorm. Leuk en leerzaam tegelijk.
De school die we bezochten was de Freinet-school De Loods in Gent. Zij hebben ons een kijkje in hun keuken gegund, en laten zien hoe je kinderen kunt leren leren met passie en plezier.

p.s. Regelmatig een artikel in je in-box? Meld je aan voor het e-zine van Kwaliteit.com!